Toon kaart
Menu
Stories

Schaftlokaal onder de X-helling

Ook de X-helling gaat binnenkort gerenoveerd worden.. Maar toen ze een plaat weghaalde voor wat vooronderzoek.. Ontdekte we toch wel een heel bijzonder plekje.. De redactie vroeg Ruud van der Sluis (Stichting NDSM-herleeft) om uitleg. Want waardoor diende deze ruimte die we ontdekt hadden? En wat gebeurde er vroeger eigenlijk op ‘Helling 4’, nu beter bekend als de X-helling? 

De NDSM en beide voorganger kenden een ruim scala aan beroepen. Een schip bouwen is een zeer complex traject waar veel vakrichtingen aan te pas kwamen. Vanaf het moment van aanbesteding werden vele bedrijfsafdelingen bij de bouw betrokken. Het aantal beroepen hier opsommen zou ondoenlijk zijn en wordt ook nog eens bepaald door een tweedeling in perioden die zich laten omschrijven als de klink/las periode en het stoom/motor tijdperk. Een van de minder bekende en gelijktijdig ook zwaarste beroepen was dat van de houtscheepmaker. Alles dat op de hellingen en onder en rond het in aanbouw zijnde schip plaatsvond werd door deze mannen verricht. In weer en wind  en onder een schip waar het flink kon tochten deden zij hun werk. Wat hield dit werk dan in? Het uitrichten van de onderstoppingen, keggen en vulhout op de betonnen kielblokken voor het plaatsen van de vlaksecties (de bodemdelen). Het maken, repareren van de gootdelen en sleden en het plaatsen van deze delen kort voor de stapelloop. Denk hierbij aan het aan het schip bevestigen van de sleden en het invetten en plaatsen van de gootdelen. De gootdelen die samengesteld zijn uit azobéhout en staal wogen ongeveer vier ton.  De voorbereidingen tot de stapelloop waren eveneens aan hen toebedeeld. Een deel van een goot, de klinkgoot, ligt in de scheepsbouwloods op een min of meer gelijkende opstelling.

Aan de bakboordzijde van helling 4 hadden zij van materiaalresten een primitief onderkomen gebouwd. Een primitieve werkplaat voor onderhoud aan het takelwerk en gereedschap, en twee kleine schaftruimten. Het was alleen mogelijk om gebukt naar binnen te gaan en te vertrekken. Na het faillissement is de toegang afgedekt met een  staalplaat. Deze 2 centimeter dikke plaat was ooit bestemd voor een schip in aanbouw. De Duitsers hebben dit schip in september 1944 opgeblazen. De plaat voorzien van klinknagelgaten is vanwege de voorbereiding van de renovatie van deze helling nu verwijderd en het onderkomen voor de houtscheepmakers kwam weer voor de dag. Het leek net alsof iedereen zo was weggelopen. Gereedschap, hijsmateriaal, speelkaarten, kranten, bekers, kleding, melkpoeder en koffieapparaat waren nog aanwezig. Deze locatie zou met de huidige Arbo normen volstrekt ontoelaatbaar zijn bevonden. En dan gaat het nog niet eens over het aangetroffen asbest en vervuilde lucht. Bekend is dat dit oogluikend werd toegelaten, de mannen hadden blijkbaar een ongeschreven recht op een plaats om even bij te komen als de kantines nog gesloten waren.

Bekijk profiel:

Janine Driessen
Communicatie & Community

NDSM is dé creatieve hotspot van Amsterdam. Op de voormalige scheepswerf aan de noorderlijke IJ-oever groeit een ‘selfmade city’ met honderden kunstenaars, creatieve bedrijven, duurzame ondernemers, bijzondere woningen, innovatieve cultuur en media, verrassende horeca en vernieuwende events, op het land en op het water. NDSM is het nieuwe brandpunt voor creatieve stedelijke energie. NDSM-Selfmade City