Toon kaart
Menu
Stories

‘M’n vader rook naar ijzer’

De 65-jarige NDSM-verzamelaar Ruud van der Sluis – oud-werknemer van de werf – is bezig met de oprichting van een NDSM Museum. ‘We weten niets over wie de VOC-schepen ooit bouwden. Dat moeten we op NDSM zien te voorkomen.’

Eigenlijk zou Ruud van der Sluis zelf in het NDSM Museum tentoongesteld moeten worden. De enige verzamelaar van NDSM-memorabilia in Nederland werd geboren in 1946, toen de NSM (Nederlandsche Scheepsbouw Maatschappij) en de NDM (Nederlandsche Dok Maatschappij) fuseerden. Hij groeide op in Tuindorp Oostzaan tussen honderden andere ‘NDSM-gezinnen’. Zijn halve familie werkte op de scheepswerf. ‘Mijn vader rook naar ijzer en mijn broer rook naar hout’, aldus Van der Sluis. ‘We leefden volgens het ritme van de werf. Elke dag klonken de sirenes om werk- en schafttijd aan te kondigen.’

Stokdoof
Van der Sluis hing als jongetje regelmatig rond op NDSM. ‘Ik vond het kolossaal. Het stond vol met ronddraaiende kranen, er reden vrachtauto’s en locomotieven heen en weer en de schepen lagen twee rijen dik voor de kades. Het rook er naar verf, verbrand ijzer, teer en water.’ Op de hellingen klonk de hele dag door een oorverdovend kabaal. ‘Na de oorlog werd er niet meer geklonken, maar je had nog wel hakkers, die de lasbramen van ijzer hakten. Die lui werden stokdoof, want dat geluid ging over de pijngrens.’

Innovatie
Door de aanblik van schepen en de houtgeur van zijn oudere broer, besloot Van der Sluis scheepsbeschieter te worden, oftewel timmerman aan boord. ‘Ik wilde varen, de wereld zien. Bij de NDSM kon ik een goede opleiding volgen. Dat was nodig, want niets is recht in een schip, je kunt geen waterpas gebruiken en geen schietlood. Je moet alles met de hand meten.’ Van der Sluis noemt de NDSM een heel innovatief bedrijf. ‘Letterlijk het grootste voorbeeld is het bouwen van halve schepen, omdat de hellingen te klein werden voor de mammoettankers van wel 90.000 ton die hier op een gegeven moment gemaakt werden. Voor- en achterschip werden in het water aan elkaar gezet. In Azië doen ze dat nu nog steeds. Op de NDSM hadden ze het idee afgekeken van metrobouwers in Parijs, die onder de grond tunneldelen in elkaar zetten.’

Scheepsbouw in Noord
Van der Sluis ging na zijn diensttijd niet terug naar de werf, maar zijn vader bouwde veertig jaar lang schepen, zijn grootvader vijftig jaar: bijna vanaf de oprichting van de NSM in 1894. ‘Hij heeft nog aan de overkant gewerkt’, aldus Van der Sluis. Oftewel, op de voormalige VOC-werf op Oosterburg, waar NSM tot 1920 huisde. Toen nam de scheepsbouw zo’n vlucht dat die werf te klein werd. En het water te ondiep. ‘Als een schip te water ging, dan liep op het Damrak het water over de straten heen’, aldus Van der Sluis. De scheepsbouw vertrok naar Noord, waar naast NSM en NDM ook de werven ADM, Verschure, Ceuvel-Volharding, Oranjewerf, Bernhard en de Vries Lentsch gevestigd waren, plus gerelateerde bedrijven als Stork en Draka. Van der Sluis: ‘Het is volgens mij niet overdreven te stellen dat het huidige Amsterdam-Noord het ontstaan en voorbestaan dankt aan al die bedrijven en werknemers.’

NDSM Museum
Alleen al daarom is een NDSM Museum op zijn plaats, aldus Van der Sluis. En er is haast bij. ‘Van de week had ik nog een crematie van een oud-werknemer. Dat gaat aan de lopende band.’ De verzamelaar vindt de scheepsbouwgeschiedenis een ondergeschoven kindje in musea. Daarom toont hij nu al een heel klein deel van zijn enorme NDSM-collectie (privé)foto’s, krantenknipsels, personeelsbladen, aanstekers, wandborden, jubileumspelden, uniformen, boeken, bierglazen, stropdassen – ‘je kunt het zo gek niet bedenken’ – op zijn website ndsm-werfmuseum.nl. Samen met Historisch Centrum Amsterdam-Noord, Historisch Archief Tuindorp Oostzaan, Pieter van Empelen (Hermitage en Stedelijk Museum) en Stichting NDSM-Werf Oost maakt hij plannen voor een fysiek museum. Van der Sluis: ‘Een lang proces. Maar nu al vragen we de huidige gebruikers van voormalige NDSM-panden de historie van hun gebouw te tonen. Zo gaat Botel windschermen op het dek bedrukken met oude foto’s. Ook komt er een expositie van studenten Cultureel Erfgoed van de Reinward Academie. Ik ben blij dat er iets gebeurt. Zodat de scheepsbouwers hier in Noord niet voorgoed achter de horizon verdwijnen.’

Door: Jona Dekker (tekst) en Tim Stet (foto)

Bekijk profiel:

Martinus Meiborg
ndsm.nl webmeester

NDSM is dé creatieve hotspot van Amsterdam. Op de voormalige scheepswerf aan de noorderlijke IJ-oever groeit een ‘selfmade city’ met honderden kunstenaars, creatieve bedrijven, duurzame ondernemers, bijzondere woningen, innovatieve cultuur en media, verrassende horeca en vernieuwende events, op het land en op het water. NDSM is het nieuwe brandpunt voor creatieve stedelijke energie. NDSM-Selfmade City